فوران

ادبی

 

 

                                                   
تا آمدیم

با ماه

از شقایق و زنبق گفتگو کنیم

آب از سر بهار گذشته بود

و ستاره ی بی کس

در کو چه های بی نشان گم شد

تا آمدیم

با بهار

از ماه گفتگو کنیم

دلتنگ ستاره گشت و

پر پر شد.

 

                                غلامرضا بشيري

 

***

 

 

درتو

 

نفس كشيده مرا روح آسمان در تو     

تو اي تلاطم توفان وكهكشان در تو  

                    

نفس كشيده مرا با « نفخت من روحي »

 چه شهد باشم وچه تلخ شوكران در تو

 

به سردسيري ام اينك نخوانده مهمانم        

نفيس وگرم وپذيرنده اي امان در تو 

              

به سوگواري آيات ِ كشته ام اما          

حيات حنجره هاي ترانه خوان در تو 

                 

جهان ِ بي همه چيز ِ من از درون متروك    

جهان ِ گرم ِ درون مني جهان در تو

 

بيا كه بيشتر از اين به لامكان بزنيم   

 تو يك زمان در من ، من همان زمان در تو

 

هزار كودك عاصيّ ِ بي امان در من              

هزار مادر مظلوم مهربان در تو

 

مرتضي پارسا - زمستان 86 -  دهه ي اول محرم  - به حضرت حسين ( ع )

 

***

 

 

حجم صدف گونه ي رنگها

 

در قاب شيشه اي

 

واضطراب گلو

 

در امواج بغض

 

خاطره اي محزون

 

در قاب شيشه اي

 

 تكرار مي شود .

 

                                                     الهام حكمت پور

***

 

 

اگرچه از تو واز سرنوشت دلگيرم                     براي با تو شدن با زمانه درگيرم

رسيده فاصله هايت به استخوانهايم            شبي هزار و ... ولش كن برات مي ميرم

به دورهاي تو امشب چقدر نزديكم                 ونيمه هاي شب از پرت تو سرازيرم

خيال مي كنمت روي بوم مي كشمت                  وسايه سار قدت را كنار تصويرم

اگرچه سمت تو را عاشقانه طي كردم                       سپرديم به درندشتهاي تقديرم

نگو نگفته ببين اين نشان واين هم خط               خلاصه تا تو نخواهي قيافه مي گيرم

 

                                           انسيه رجب زاده

***

 

 

دستان نامرئي

 

قلابهايي كه درهم

 

لوليدند و

 

سرنوشت شال شد و

 

به كشتنمان ...

 

كه اي كاش

 

از ته شكافته مي شد؟

 

                                           ايمان صابري  

***

 

 

روزي كه عشق يخ زد وآهن مذاب شد                  وجدان هر پرنده دچار عذاب شد

 

مي ترسم از محبت همسايگان خويش                  باهركه مهربان شدم افراسياب شد

 

با كوه هم سخن شدم اما دروغ گفت                    باچشمه همسفر شدم اما سراب شد

 

اين پرسش هميشه مرا رنج مي دهد                      بايد چقدر منتظر يك جواب شد؟!

 

سيبي براب خوردن انسان رسيده يا               انسان براي خوردن سيب انتخاب شد؟

 

ديدي كه دستهاي توهم دور گردنم                           با اعتماد آمد وآخر طناب شد؟

 

با دست خويش مزرعه هامان به باد رفت             با خون خويش گندممان آسياب شد

 

                                             كورش كياني

 

***

 

 

فتح شب كافي نيست وقت تكرار غروب            در چرا بايد زد؟! بر در بسته نكوب

 

شده هنگام درو خرمني از زنجير             ليك صد ساله خراب مانده اين خرمنكوب !

 

غربتي ها امشب شهر را مي رقصند               صبح ما مي رقصيم صبح منبر تا پند

 

سنگدانها پرشد از جوي انساني                       روي مردار  دوپا با من وگريه بخند

 

 

 

                                           كبري مولايي

 

 

نوشته شده توسط مرتضی در 9:52 بعد از ظهر |  لینک ثابت   • 

 

 

سلام ...

 

دير كرد ِ پست ها را به هرچه مي دانيد ببخشيد ... همينقدر بدانيد كه نمي توانستم

به روز کنم .با آخرين سروده ها ودوقسمت انتهايي اين تراژدي بي نظير:

« رستم وسهراب » به روزم ...

 

 

 

با همان مقدمه ي قبلي وذكر اين مطلب كه ايفاي نقش من به عنوان كيكاووس در تأتر

« سياوش وسودابه » وبرخي امورشخصي ديگر مانع از آن است كه به نحو دلخواهم

به بزك وبلاگ بپردازم .

 

 

 

شما زيبا ببينيد...

 

زيبا بمانيد!

 

 

 

غزلمثنوی وغزل  :

 

قمارخانه

 

به گريه مي رسم اما هنوز مي خندم 

                                   

 شبيه هق هق ِ اين گردسوز مي خندم

 

به گريه هاي تو سوگند دوستت دارم  

                                       

 نگاههاي تو گرمند دوستت دارم

 

اگر درست واگر نادرست ، مي خندم 

                                        

 وراه را به تو واشكهام مي بندم

 

گره گره من واين بند ها كه در نروم  

                                

كه سوي حسرت آن باغ شعله ور نروم

 

تو باز مي كني ، انگشتهات استادند     

                                      

 تمام عمر ، مرا از نفس نيفتادند

 

تو باز مي كني اين سرنوشت ِ دست تونيست

            

شكسته مي شوي اما نه ... اين شكست ِ تو نيست

 

تو باز مي كني اين ابرهاي باران را  

                                       

نفس بكش كه تنفس كنيم توفان را

 

نفس بكش كه هوا برف زايمان نكند

                                             

 كه انجماد ، مهيا برايمان نكند

 

هوا دريغي از ابر ونزول ِ آب شده 

                                     

 زمين زيادي ِ اين ماجرا حساب شده

 

قمارخانه فقط جاي يك نفر را داشت 

                                

 تو رفته بودي وبايد مرا نگه مي داشت

 

قمارخانه مرا برد و... دوستت دارم     

                        

دوجرعه از دل من خورد و... دوستت دارم

 

قمارخانه مرا ساخت تا روانه شوم       

                                

رفيق ِ كوچه وآن كوچ عاشقانه شوم

 

به ياد داشته باشم شراب نذر كنم    

                                         

براي ديدن مستيت خواب نذر كنم

 

به خواب مي روم اما هنوز بيدارم  

                                        

بعيد نيست اگر اضطراب نذر كنم

 

چقدر پنجره اينجا كه نيست ، من بايد 

                                       

 براي غربت ديوار قاب نذر كنم

 

وراي قاب ، تورا آسمان بغل كرده   

                                        

چه چيز بيشتر از آفتاب نذر كنم؟!

 

نياز نيست كه دستي به من تكان بدهي  

                              

 ز ِ هرچه دست بشو تا گلاب نذر كنم

 

اگر درست واگر نادرست مي گويم :   

                                

گل ِ نچيده ي خود را هميشه مي بويم

 

شراب ، دغدغه ي گاهگاه من شده است

                            

 سراب دردسر سال وماه من شده است

 

صبور نيستم از مكر آسمان بي تو     

                                  

به زور زيستم از اين خدايگان بي تو

 

صبور باش كه من سربراه تر بشوم    

                            

كه خوبتر بشوم بعد از اين ... اگر بشوم !

 

پاييز 86 – عيدقربان – شب يلدا

 

 

بيا

 

دستي به دامن من ودريا بزن بيا                         آتش به ماجراي زليخا بزن بيا

 

پارو بزن ببين اقيانوس كوچك است                    پارو به منع موج مبادا بزن بيا

 

روي تمام پنجره ها راسفيد كن                    سوسويي از حضور به يلدا بزن بيا

 

وقتي گريز نيست از اين اوج ِ ناگزير              خود را ميان چلچله ها جا بزن بيا

 

اين روزگار ، شوهر اجباري ِ همه است             زير طلاقنامه ات امضا بزن بيا

 

حيوان كه باشي از همه مي ترسي اي رفيق         آدم شو وبه نيت حوا ... بزن بيا !

 

                                             زمستان 86

 

 

و اما عشق :

 

بازخواني پرونده ي فجيع ترين تراژدي ادبي دنيا :

 

رستم وسهراب

 

كتاب فارسي دوره ي دبيرستان ، رستم وسهراب را بامقدارحجمي از ابياتي كه

مي دانيم معرفي نموده است ! اين داستان ِ حدود هزار ودويست سيصد بيتي

فراز وفرودهاي فراوان وشخصيتهاي  گوناگوني دارد كه هريك تأثيري در

وقوع اتفاقات آن دارند ... نه فقط رستم وسهراب وتصميمات اين دو ... هرچند

 اصلي ترين وموثر ترين همينانند.

در نگاره ي زير، كه باتوجه به ابيات دوشاهنامه ي مختلف تهيه شده ،

 از تعداد ابيات به حد زيادي كا سته ام ، لكن كليه اتفاقات روايي ، ذكر شده

تا قضاوت در خصوص سوالات زيربراي توي خواننده مستدل باشد :

 

1-    آيا رستم ، سهراب را شناخت واورا كشت ؟

2-    آيا سهراب ، رستم را شناخت وبا او نبرد كرد ؟

3-    آيا دوپهلوان درطي سه نبردي كه باهم داشتند جوانمردانه جنگيدند ؟

4-    آيا تهمينه در قتل سهراب  نقش داشت ؟

5-    آيا كيكاووس در قتل سهراب نقش داشت ؟

6-    آيا قتل سهراب ، يك اتفاق بود ؟

7-    اصولا ً چرا رستمي كه با اكراه به جنگ  از زابل آمده بود ، بر جنگ

با سهراب آنقدر پاي فشرد تا اورا كشت؟

 

 

با شخصيتهاي اصلي  داستان آشنا شويد :

 

تورانيان :

 افراسياب (شاه) - سهراب (سپهسالار)- هومان(سردار )- بارمان (سردار)-

تهمينه (مادر سهراب)- ژندرزم(دايي سهراب)

 

ايرانيان :

كاووس (شاه)- رستم (سپهسالار)- گيو(سردار)- طوس ( سردار)-

گژدهم (فرمانده ي دژ سپيد وپدرگرد آفريد ) - گردآفرید( دژبان)- هجير( دژبان )

 

 

با تمام تلخيص ، نسبتا ً مفصل است. لكن يقينتان مي دهم كه از خوانش آن

پشيمان يا خسته نخواهيد شد.

 

خلاصه ي داستان رستم و سهراب  با ذكر تمام وقايع ( ذخيره كنيد وبخوانيد )

با تشكر از خانم سميه استكي

بخش دوم وسوم از سه بخش:

 

 

 

رستم به سوي ايرانيان باز مي گردد – گيوكه پاسبان شبانه ي آن ساعت است بر او شمشير مي كشد – رستم

مي خندد و گيو را مي شناسد – رستم نزد شاه مي رود و گزارش مي دهد -  سهراب نزد هجير مي رود و او را تهديد و تطميع مي كند كه سرداران ايران را كاملا ً به او بشناساند ودر اين راه هجير قول مي دهد كه راست بگويد – سهراب نشاني ظاهر بزرگان را مي دهد وطبق اظهارات ِ هجير ، شاه ، طوس و گودرز را مي شناسد ولي وقتي نشاني هاي رستم را كه در ميان سپاه ديده بود مي دهد ...

 

 

 

هجير آن گهي گفت با خويشتن                  كه گر من نشان گو پيلتن

بگويم بدين نيكدل شير مرد                      ز رستم برآرد به ناگاه گرد

از آن به نباشد كه پنهان كنم                       ز گردنكشان نام او بفكنم

بدو گفت كز چين يكي نيكخواه                    به نوي بيامد به نزديك شاه

بپرسيد نامش ز فرخ هجير                       بگفتا كه نامش ندارم به وير

و گفت كه در زماني كه در دژ سپيد بوده اين چيني آمده و گمانم همان باشد كه مي گويي .

نوشته به سر بر دگرگونه بود             ز فرمان نه كاهد نه هرگز فزود

سهراب همه را پرسيد ، همه نامي شنيد ، غير از آنكه بايد بشنود

نشان پدر جست و او را نگفت                 همي داشت آن راستي در نهفت

بدو گفت سهراب كاين نيست داد                 ز رستم نكردي سخن هيچ ياد

كسي گر بود پهلوان جهان                               ميان سپه درنماند نهان

توگفتي كه لشكر او مهتر است           نگهبان هر مرز و هر كشور است

به رزمي كه كاووس لشكر كشد                به پيل دمان تخت و افسر كشد

جهان پهلوان بايدش پيشرو                       چو برخيزد از دشت آواز غو

چنين داد پاسخ مر او را هجير                    كه شايد بدن كان گو شير گير

كنون رفته باشد به زابلستان                       كه هنگام بزم است در گلستان

بدو گفت سهراب كاين خود مگوي                  كه دارد سپهبد سوي جنگ روي

ز هر سوي بهر جهاندار شاه                         بيايند نزدش مهان با كلاه

مرا با تو امروز پيمان يكي است             بگفتم كه گفتار من اندكي است

سهراب دوباره او را به قول خود يادآورمي شود با تهديد به مرگ و وعده ي زر– هجير سهراب را زنهار داد:

سرت را نخواهي همي تن به جاي                  نگر تا كدامين به آيدت كار

كسي را كه رستم بود هم نبرد                    سرش زآسمان اندر آيد به گرد

تنش زور دارد به صد زورمند                 سرش برتر است از درخت بلند

سهراب هم رجزي مي خواند كه چنين و چنان خواهم كرد و هجير به حرف خود مي ماند كه :

نبايد تو را جست با او نبرد                   برآرد به آوردگاه از تو گرد

سهراب به سمت ايرانيان مي آيد و براي كاووس رجز مي خواند

چنين گفت با شاه آزاد مرد                  كه چون است كارت به دشت نبرد

چرا كرده اي نام كاووس كي                   كه در جنگ نه تاو داري نه پي

تنت را بر اين نيزه بريان كنم                          ستاره بدين كار گريان كنم

يكي سخت سوگند خوردم به بزم                بدان شب كجا كشته شد ژندرزم

همي گفت و مي بود جوشان بسي                     از ايران ندادند پاسخ كسي

كاووس گفت :

يكي نزد رستم بريد آگهي                        كز اين ترك شد مغز گردان تهي

رستم پس از وصول پيام كاووس گفت :

گهي گنج بودي گهي ساز بزم                    نديدم ز كاووس جز رنج رزم

رستم ساز و برگ آماده كرد و به سپاه توران رسيد و به سهراب گفت :

بدو گفت از ايدر به يك سو شويم              به آوردگه هر دو همرو شويم

 

بماليد سهراب كف را به كف                    به آوردگه رفت از پيش صف

در اولين ملاقات و رويارويي رستم و سهراب ، سهراب ادامه مي دهد :

به آوردگه بر تو را جاي نيست        تو را خود به يك مشت من پاي نيست

به بالابلندي و با كتف و يال                     ستم يافت يالت ز بسيار سال

رستم گفت :

بدو گفت نرم اي جوانمرد نرم        زمين سرد و خشك و هوا سرد و گرم

به پيري بسي ديدم آوردگاه                    بسي بر زمين پست كردم سپاه

چه كردم ستاره گواي من است            به مردي جهان زير پاي من است

همي رحمت آرد به تو در دلم                     نخواهم كه جانت ز تن بگسلم

نماني به تركان بدين يال و سفت                 به ايران ندانم تو را نيز جفت

چو آمد ز رستم چنين گفتگوي                       بجنبيد سهراب را دل بدوي

سهراب از دومان رستم پرسيد اما رستم دروغ گفت:

بدو گفت كز تو بپرسم سخن                           همه راستي بايد افكند بن

يكايك نژادت به من ياد دار                          ز گفتار خوبت مرا شاد دار

من ايدون گمانم كه رستم تويي                     گراز تخمه ي نامور نيرمي

چنين داد پاسخ كه رستم نيم                          هم از تخمه ي سام نيرم نيم

كه او پهلوانست و كهتر منم                     نه با تخت و گاهم نه با افسرم

از اميد سهراب شد نااميد                         بر او تيره شد روي روز سپيد

و هر دو به رزم هم شدند ، آنقدر تا هيچكدام كاري از پيش نبردند

فرو ماند اسپ و دلاور ز كار                يكي را نبد چنگ و بازو به كار

تن از خوي پرآب و همه كام خااك                  زبان گشته از تشنگي چاك چاك

يك از يكدگر ايستادند دور                   پر از درد باب و پر از رنج پور

جهانا شگفتي ز كردار توست             هم از تو شكسته هم از تو درست

از اين دو يكي را نجنبيد مهر                      خرد دور بُد مهر ننمود چهر

همه بچه را باز داند ستور                چه ماهي به دريا چه در دشت گور

نداند همي مردم از رنج و آز                        يكي دشمني را ز فرزند باز

رستم از آنهمه دلاوري و نيروي سهراب در شگفت شد

به زه برنهادند هر دو كمان                         جواند همان سالخورده همان

غمي شد دل هر دو از يكدگر                            گرفتند هر دو دوال كمر

تهمتن كه گر دست بردي به سنگ               بكندي ز كوه سيه روز جنگ

كمربند سهراب را چاره كرد                       كه بر زين بجنباند اندر نبرد

ميان جوان را نبد آگهي                             بماند از هنر دست رستم تهي

دو شير اوژن از جنگ سير آمدند                همه خسته و گشته دير آمدند

دگر باره سهراب گرز گران                     ز زين بركشيد و بيفشارد ران

بزد گر زو آورد كتفش به درد                   بپيچيد و درد از دليري بخورد

بخنديد سهراب و گفت اي سوار                     به زخم دليران نه اي پايدار

به رزم اندرون رخش گويي خر است               دودست سوار از همه بتّر است

اگرچه گوي سرو بالا بود                                جواني كند پير كانا بود

به سستي رسيد اين ازآن  آن ازاين                      چنان تنگ شد بر دليران زمين

رستم به لشكر توران يورش برد و سهراب هم به سپاه ايران – رستم نگران كاووس شد و بازگشت و با

 صحنه ي قلع و قم ايرانيان توسط سهراب روبه رو شد و اعتراض كرد كه  :

چرا دست يازي به سوي همه                   چو گرگ آمدي در ميان رمه

و سهراب جواب داد :

تو آهنگ كردي بديشان نخست               كسي با تو پيكار و كينه نجست

و رستم پيشنهاد جنگ فردا را داد :

بگرديم شبگير با تيغ كين                      براو تا چه خواهد جهان آفرين

سهراب از هومان حال سپاه را پرسيد و او از عدم تلفات خبر داد – رستم از گيو پرسيد و او از  تلفات فراوان – رستم غمگين شد و نزد كاووس رفت و گفت :

همي خواستم كش زِ زين بركنم               چو ديگر كسانش به خاك افكنم

گر از باد جنبان شود كوه خار                      نجنبيد بر زين برآن نامدار

چو فردا بيايد به روز نبرد                       به كشتي همي بايدم چاره كرد

بكوشم ندانم كه پيروز كيست                  ببينم كه تا راي يزدان به چيست

كز اوي است پيروزي و فرّ و زور              هم او آفريننده ي ماه و هور

كاووس گفت كه امشب برايت نزد خدا دعا مي كنم – و رستم خشنود شد و گفت :

بدو گفت رستم كه با فر شاه                        برآيد همه كامه ي نيكخواه

رستم ً احتمال پيروزي خودش را تقريبا صفر مي داند

پس از بازگشت رستم به جايگاهش ، زواره حال او را مي پرسد – رستم ابتدا خوردني مي خواهد و سپس او را نصيحت و سفارش مي كند كه :

من صبح خواهم جنگيد ، تو بيدار دل باش ، سپاه و درفش و كفش زرينه ي مرا بياور و تا خورشيد بدمد كنار خيمه بمان ، اگر پيروز شوم در ميدان نمي مانم و سريع برمي گردم . اگر طور ديگر شد خودت را ناراحت نكن – در اينصورت حتي يك نفر به ميدان نيايد و تك تكتان به زابلستان برويد و نزد دستان و ادامه مي دهد :

تو خرسند گردان دل مادرم                    چنين كرد يزدان قضا بر سرم

بگويش كه تو دل به من برمبند                 كه سودي ندارد كه بودن نژند

كس اندر جهان جاودانه نماند                  ز گردون مرا خود بهانه نماند

بسي شير و ديو و پلنگ و نهنگ            تبه شد به چنگم به هنگام جنگ

بسي باره و دژ كه كرديم پست                نياور كس دست من زير دست

اگر سال گشتي فزون از هزار                      همين بود آخر سرانجام كار

چو خرسند گردد به دستان بگوي              كه از شاهِ گيتي مبر تاب روي

اگر جنگ سازد تو سستي مكن               چنان رو كه او راند از بن سخن

زشب نيمه اي گفتِ سهراب بود                 دگر نيمه آرامش و خواب بود

فردا صبح رستم دوباره به نبردگاه مي رود ، روز دوم و نبرد دوم :

همه تلخي از بهر بيشي بود                          مبادا كه با آز خويشي بود

وزان روي سهراب با انجمن                         همي مي گساريد با انجمن

به هومان چنين گفت كاين شيرمرد :

بر و يال و كتفش همانند من                      تو گويي كه داننده برزد رسن

نشانهاي مادر بيابم همي                                بدان نيز لختي بتابم همي

گماني بدم من كه او رستم است            كه چون او به گيتي نبرده كم است

نبايد كه من با پدر جنگجوي                شوم خيره روي اندر آرم به روي

اما هومان در كمال دشمني و تزوير جواب مي دهد :

بدين رخش ماند همي رخش اوي                   وليكن ندارد پي و پخش اوي

و در زماني كه براي رويارويي دوم ، دو پهلوان به هم مي رسند ، اين بار سهراب با خوشرويي تمام شروع به صحبت مي كند :

ز رستم بپرسيد خندان دولب              تو گفتي كه با او به هم بود شب

كه شب چون بدت روز چون خاستي                 ز پيكار دل بر چه آراستي

ز كف بفگن اين تير و شمشير كين               بزن جنگ و بيداد را بر زمين

نشينيم هر دو پياده به هم                        به مي تازه داريم روي دژم

به پيش جهاندار پيمان كنيم                 دل از جنگ جستن پشيمان كنيم

همان تا كسي ديگر آيد به رزم                  تو با من بساز و بياراي بزم

دل من همي بر تو مهر آورد                   همي آب شرمم به چهر آورد

همانا كه داري ز گردان نژاد               كني پيش من گوهر خويش ياد ؟

بدو گفت رستم كه اي نامجوي                   نكرديم هرگز چنين گفتگوي

ز كشتي گرفتن سخن بود دوش            نگيرم فريبِ تو زين در مكوش

نه من كودكم گر تو هستي جوان              به كشتي كمر بسته ام در ميان

بكوشيم و فرجام كار آن بود                    كه فرمان وراي جهانبان بود

بسي گشته ام در فراز و نشيب                     نيم مرد گفتار و بند فريب

بدو گفت سهراب كز مرد پير                    نباشد سخن زين نشان دلپذير

مرا آرزو بد كه در بسترت                     برآيد به هنگام هوش از برت

اگر هوش تو زيردست من است    به فرمان يزدان بساييم دست

شروع به نبرد مي كنند و سهراب رستم را زمين مي زند .

بزد دست سهراب چون پيل مست            برآوردش از جاي و بنهاد پست

به كردار شيري كه بر گور نر               زند چنگ و گور اندر آيد به سر

نشست از بر سينه ي پيلتن                 پر از خاك چنگال و روي و دهن

يكي خنجر آبگون بركشيد                  همي خواست از تن سرش را بريد

به سهراب گفت اي يل شيرگير                 كمند افكن و گرز و شمشير گير

دگرگونه تر باشد آيين ما                             جز اين باشد آرايش دين ما

كسي كو به كشتي نبرد آورد                           سر مهتري زير گرد آورد

نخستين كه پشتش نهد برزمين                   نبرد سرش گرچه باشد به كين

گرش بار ديگر به زير آورد                            ز افكندنش نام شير آورد

بدان چاره از چنگ آن اژدها                   همي خواست كايد ز كشتن رها

دلير جوان سر به گفتار پير                          بداد و ببود اين سخن دلپذير

يكي از دلي و دوم از زمان                         سوم از جوانمرديش بي گمان

رها كرد زو دست وآمد به دشت چو شيري كه بر پيش آهو گذشت

همي كرد نخجير و يادش نبود                    از آن كس كه با او نبرد آزمود

از آن سوي هومان بسيار نگران است و مثل باد ، خود را به ميدان مي رساند – سهراب ماجرا را بيان مي كند و هومان بسيار بر مي آشوبد و دريغ مي خورد

 

 

بدو گفت هومان گرد اي جوان                        به سيري رسيدي همانا ز جان

دريغ اين برو بازو و يال تو                               ميان يلي چنگ و كوپال تو

هژبري كه آورده بودي به دام                       رها كردي از دام و شد كار خام

نگه كن كز اين بيهده كاركرد                           چه آرد به پيشت به ديگر نبرد

يكي داستان زد بدين شهريار                  كه دشمن مدار ارچه خرد است خوار

رستم نيز رفت و تجديد قوا كرد و دست و روي شست و بسيار دعا كرد -  سهراب نيز او را      

در آن حال ديد .

چو سهراب شير اوژن را بديد                    ز باد جواني دلش بردميد

چنين گفت كاي رسته از چنگ شير                    جدامانده از خشم شير دلير

پس نبرد در صبح روز بعد از سرگرفته شد اما قبل از آن :

شنيدم كه رستم از آغاز كار                    چنين يافت نيرو ز پروردگار

كه گر سنگ او را به سر برشدي            همي هر دوپايش بدو در شدي

از آن زور پيوسته رنجور بود                  دل او از آن آرزو دور بود

بناليد وز كردگار جهان                           به زاري همي آرزو كرد آن

كه لختي ز زورش ستاند همي                   به رفتن به ره برتواند همي

بدانسان كه از پاك يزدان بخواست                  ز نيروي آن كوه پيكر بكاست

چو باز آنچنان كار پيش آمدش                دل از بيم سهراب ريش آمدش

به يزدان بناليد كاي كردگار                    بدين كار اين بنده را پاس دار

همان زور خواهم كز آغاز كار                  مرا دادي اي پاك پروردگار

بدو باز داد آنچنان كش بخواست                 بيفزود در تن هرآنچه اش بكاست

رزم سوم وآخرين رستم وسهراب :

دگرباره اسبان ببستند سخت                  بسر برهمي گشت بدخواه بخت

به گشتي گرفتن نهادند سر                             گرفتند هر دو دوال كمر

سپهدار سهراب و آن زور دست تو گفتي كه چرخ بلندش ببست

غمين گشت رستم بيازيد چنگ               گرفت آن سر و يال جنگي پلنگ

خم آورد پشت دلاور جوان                          زمانه سر آمد نبودش توان

زدش بر زمين بر به كردار شير                    بدانست كوهم نماند به زير

سبك تيغ تيز از ميان بركشيد                          برِ پور بيدار دل بر دريد

بپيچيد سهراب و پس آه كرد                        ز نيك و بد انديشه كوتاه كرد

بدو گفت كاين بر من از من رسيد                 زمانه به دست تو دادم كليد

تو زين بيگناهي كه اين گوژپشت             مرا بركشيد و به زودي بكشت

به بازي بگويند همسال من                       به خاك اندر آمد چنين يال من

نشان داد مادر مرا از پدر                           ز مهر اندر آمد روانم به سر

همي جستمش تا ببينمش روي                     چنين جان بدادم بدين آرزوي

دريغا كه رنجم نيامد بسر                            نديدم در اين هيچ روي پدر

هرآنگه كه تو تشنه گشتي به خون                            بيالودي اين خنجر آبگون

زمانه به خون تو تشنه شود                           براندام تو موي دشنه شود

كنون گر تو درآب ماهي شوي                و يا چون شب اندر سياهي شوي

وگر چون ستاره شوي بر سپهر                              ببرّي ز روي زمين پاك مهر

بخواهد هم از تو پدر كين من                  چو بيند كه خشت است بالين من

از آن نامداران و گردنكشان                       كسي هم برد نزد رستم نشان

كه سهراب كشته ست و افكنده خوار           همي خواست كردن تو را خواستار

چو بشنيد رستم سرش خيره گشت       جهان پيش چشم اندرش تيره گشت

همي بي تن و تاب و بي توش گشت                   بيفتاد از پاي و بيهوش گشت

بپرسيد زان پس كه آمد به هوش     بدو گفت با ناله و با خروش

بگو تا چه داري ز رستم نشان                  كه گم باد نامش ز گردنكشان

كه رستم منم كم مماناد نام                              نشيناد بر ماتمم پور سام

بزد نعره و خونش آمد به جوش         همي كند موي و همي زد خروش

چو سهراب رستم بدانسان بديد                بيفتاد و هوش از سرش برپريد

بدو گفت گر زانكه رستم تويي                    بكشتي مرا خيره بر بدخويي

ز هرگونه بودم تو را رهنماي                   نجنبيد يك ذره مهرت ز جاي

كنون بند بگشاي از جوشنم                         برهنه ببين اين تن روشنم

با بازوم بر مهره ي خود نگر                 ببين تا چه ديد اين پسر از پدر

چو برخاست آواز كوس از سرم             بيامد پر از خون دو رخ مادرم

همي جانش از رفتن من بخست               يكي مهره بر بازوي من ببست

مرا گفت كاين از پدر يادگار                      بدار و ببين تا كي آيد به كار

كنون كارگر شد كه پيكار گشت              پسر پيش چشم پدر خوار گشت

چو بگشاد خفتان و آن مهره ديد              همه جامه بر خويشتن بردريد

همي گفت كاي كشته بر دست من                            دلير و ستوده به هر انجمن

همي ريخت خون و همي كند موي                 سرش پر ز خاك و پر از آب روي

بدو گفت سهراب كاين بدتريست                به آب دو ديده نبايد گريست

از اين خويشتن كشتن اكنون چه سود                        چنين رفت و اين بودني كار بود

سهراب به رستم مي گويد كه هرچه نشاني او را از هجير گرفته ، هجير او را معرفي نكرده و هجير     

  فعلاً اسير تورانيان است .

چنينم بداختر نشسته به سر                                كه من كشته گردم به دست پدر

چو برق آمدم رفتم اكنون چه سود                                 به مينو مگر باز بينمت شاد

شب شد و رستم نيامد – گمان مرگ او كردند و به كاووس گفتند – در جستجوي رستم رفتند اما او را نيافتند – سهراب سفارش مي كند كه رستم و سپاهيانش با سپاه توران كينه نورزند و آنها را رها كنند – رستم باز

 مي گردد و ماجرا به سپاه مي گويد ضمن آنكه دستور مي دهد كسي با تورانيان كاري نداشته باشد و به طرف سهراب بازمي گردد همچنين پيغام به هومان مي دهد كه همين خون كافي است و ديگر با آنان سر جنگ ندارد و تو اي هومان از زشت خويي به سهراب حقيقت را نگفتي و جان مرا سوختي – هومان نيز پيغام مي دهد كه بي تقصير است و هجير بايد واقعيت را مي گفته كه نگفته و رستم :

به نزد هجير آمد از دشت كين                گريبانش بگرفت و زد برزمين

يكي خنجر آبگون بركشيد               سرش را همي خواست از تن بريد

بزرگان به پوزش فراز آمدند                     هجير از در مرگ باز آمدند

رستم بي قراري زيادي مي كند و از زندگي سير است

بزرگان برفتند با او به هم                     چو طوس و چو گودرز و چون گستهم

يكي دشنه بگرفته رستم به دست          كه از تن ببرد سر خويش پست

بدو گفت گودرز كاكنون چه سود         كه از روي گيتي برآري تو دود

تو برخويشتن گركني صد گزند                            چه آساني آيد بر آن ارجمند

اگر ماند او را به گيتي زمان                                 بماند تو بي رنج با او بمان

وگر زين جهان اين جوان رفتني ست                       به گيتي نگه كن كه جاويد كيست

شكاريم يكسر همه پيش مرگ                        سري زير تاج و سري زير ترگ

رستم توسط گودرز براي كاووس پيامي مي فرستد و طلب نوشدارو مي كند

گرت هيچ يارست كردار من                            يكي رنجه كن دل به تيمار من

از آن نوشدارو كه در گنج توست                        كجا خستگان را كند تندرست

مگر كاو به بخت تو بهتر شود                        چو من پيش تخت تو كهتر شود

اما كاووس از ترس امتناع مي كند و تهديدات سهراب را و ابراز دشمني اش را يادآور مي شود

كجا باشد او پيش تختم به پاي                                 كجا راند او زير فرّ هماي

و آگاه كردن گودرز به زودي رستم را تا بيايد و شاه را مجاب كند

تو را رفت بايد به نزديك او                                  درافشان كني جان تاريك او

رستم فرمود تا باليني براي سهراب مهيا كردند و سوي شاه حركت كرد تا خود نوشدارو بگيرد ولي هنوز به آنجا نرسيده خبر مرگ سهراب را به او دادند – رستم زاري فراوان كرد

بريدن دو دستم سزاوار هست                   جز از خاك تيره مبادم نشست

كه فرزند سهراب دادم به باد                   كه چون او گوي نامداري نژاد

ز سام نريمان و گرشاسب گيو               به مردي فزون بود و گردان نيو

چو من نيست در گرد كيهان يكي     به مردي بدم پيش او كودكي

چه گويم چو آگه شود مادرش                    چگونه فرستم كسي را برش

كه دانست كاين كودك ارجمند                    بدين سال گردد چو سرو بلند

به جنگ آيدش راي سازد سپاه                به من بركند روز روشن سياه

تابوت آوردند و رستم و اطرافيان مويه هاي فراوان كردند

زبان بزرگان پر از پند بود                                تهمتن به درد از جگر بند بود

چنين است كردار چرخ بلند                             به دستي كلاه و به ديگر كمند

چو شادان نشيند كسي با كلاه                               به خم كمندش ربايد ز راه

كاووس خبر سهراب شنيد و با سپاه نزد آنان آمد و رستم را دلداري داد كه تقدير چنين بوده :

يكي زود سازد يكي ديرتر                                سرانجام بر مرگ باشد گذر

دل و جان بدين رفته خرسند كن                        همه گوش سوي خردمند كن

زمانه برانگيختش با سپاه                                 كه آيد به دست تو گردد تباه

چه سازي و درمان اين كار چيست               بدين رفته تا چند خواهي گريست

رستم به شاه گفت كه او خود گذشت و قبول سفارشات شاه كرد – از شاه درخواست حمله نكردن به سپاه توران نمود و شاه هم گفت كه حالا كه تو چنين غمگيني مرا نيز تمايلي به جنگ نيست ، هرچند تورانيان به من بد كرده اند به ايران نيز حمله كرده اند – هجير نيز بازگشت – رستم نيز به زابلستان رفت

همه سيستان پيش بازآمدند                                   به رنج و به درد و گداز آمدند

تابوت را در كاخ باز كردند و سهراب را در آن حال ديدند :

تو گفتي كه سام است و با يال و سفت                      غمي شد ز جنگ اندر آمد بخفت

دوباره تابوت را سخت بست  - خبر مرگ سهراب به توران رسيد و از آنجا به شاه سمنگان و مادر سهراب

 

 

به سر برفكند آتش و سر بسوخت                     همه موي مشكين به آتش بسوخت

دو چشمم به ره بود گفتم مگر                          بيابم ز سهراب و رستم خبر

پدر را همي جستي و يافتي                                  كنون بامدن تيز بشتافتي

بپرورده بودم تنت را به ناز                           به رخشنده روز و شبان دراز

از آن پيش كو دشنه را بركشيد                           جگرگاه سيمين تو بردريد

چرا آن نشاني كه مادرت داد                              ندادي بر او برنكرديش ياد

چرا نامدم با تو اندر سفر                                  كه گشتي به گردان گيتي سمر

مرا رستم از دور بشناختي                                تو را با من اي پور بنواختي

بسياري زاري كرد و بيهوش شد – پس از به هوش آمدن تاج سهراب را در برگرفت و باز گريه كرد –  سر اسبش را گرفت و باز ناله كرد – دم و يال اسب سهراب را از نيمه بريد و به اسب و مال و تخت و زره هرچه بود به فقرا داد – در كاخ را بست و خراب كرد

تهمينه پس از يك سال دق كرد و مرد .  (پايان)

 

به كوشش مرتضي پارسا – پاييز 86

 

  

نوشته شده توسط مرتضی در 10:23 بعد از ظهر |  لینک ثابت   •